Arabische numerologie: het abjad-systeem

Wat is Arabische numerologie?

Arabische numerologie leest een woord via de getalswaarde van zijn letters. Elk van de 28 letters van het Arabische alfabet draagt een getal, van 1 voor alif tot 1.000 voor ghayn; je telt de letters van een woord op, krijgt zo de waarde ervan en legt die waarde vervolgens uit. De methode heet hisab al-jummal (rekenen door optelling) en de discipline waar ze onder valt ilm al-huruf, de wetenschap van de letters. Het is geen moderne uitvinding: Arabische grammatici beschreven de letterwaarden al in de achtste eeuw, astronomen schreven er de getallen van hun tabellen mee en dichters verwerkten er een jaartal mee in een vers. Op deze pagina vind je de volledige abjad-tabel met de twee regionale systemen, een stapsgewijze methode om de waarde van een naam te berekenen, de echte waarde van enkele goddelijke namen en een eerlijk verslag van wat de bronnen zeggen, inclusief de geleerden die tegen deze praktijken waarschuwden.

• Elke Arabische letter heeft een getal: de 28 letters lopen van 1 tot 9, dan van 10 tot 90 en dan van 100 tot 1.000.
• De waarde van een woord is de som van zijn letters: Allah (الله) = 1 + 30 + 30 + 5 = 66.
• Er bestaan twee systemen naast elkaar: de oosterse abjad (mashriqi) en de Maghrebijnse abjad, die zes letters van plaats verwisselen.
• Het historische gebruik was eerst praktisch (dateren, nummeren) en pas daarna mystiek (soefisme, talismannen).

De volledige abjad-tabel: 28 letters, twee waardesystemen

De tabel hieronder geeft de 28 letters in de abjad-volgorde, de oude Semitische volgorde waaraan het systeem zijn naam ontleent (alif, ba, djim, dal). De oosterse waarden zijn die van Egypte, de Levant, Irak, Iran, Turkije en Zuid-Azië; de Maghrebijnse waarden zijn die van Marokko, Algerije, Tunesië en al-Andalus. De twee systemen zijn het over 22 letters eens en verschillen bij zes, allemaal in de honderdtallen: sin, sad, sjin, dad, za en ghayn. De laatste kolom geeft het element dat in het door al-Buni populair gemaakte systeem aan elke letter wordt toegekend; de letters doorlopen daarin in abjad-volgorde steeds opnieuw vuur, lucht, water en aarde.

Zo bereken je de waarde van een Arabische naam, stap voor stap

Schrijf het woord in Arabisch schrift, zonder klinkertekens. Zoek elke letter op in de tabel en tel de waarden op: die som is de jummal, de volle waarde. Wil je één enkel cijfer, herleid de som dan door de cijfers ervan op te tellen tot er één overblijft. De Arabische traditie kent ook een tweede lezing, de kleine rekening (jummal saghir), waarin elke letter alleen het eerste cijfer van zijn waarde houdt: kaf telt als 2 in plaats van 20, qaf als 1 in plaats van 100. De drie uitkomsten, volle waarde, herleide waarde en kleine rekening, vallen niet altijd samen, en klassieke auteurs kozen de uitkomst die hun betoog diende. Hieronder passen we de methode toe op drie woorden waarvan je de waarde zelf in de tabel kunt nakijken.

Waar de wetenschap van de letters vandaan komt

De wetenschap van de letters is in drie lagen opgebouwd. De eerste laag is taalkundig en praktisch: de grammaticus al-Khalil ibn Ahmad, gestorven rond 786, noemt de hisab al-jummal al in zijn woordenboek, de Kitab al-Ayn, en de volgorde alif, ba, djim, dal is de oude Fenicische en Aramese volgorde, wat betekent dat de waarden ouder zijn dan de islam. De tweede laag is filosofisch: in de tiende eeuw wijden de Broeders van Zuiverheid (Ikhwan al-Safa) uit Basra de eerste verhandelingen van hun encyclopedie aan het getal als eerste beginsel van de schepping, in een ronduit pythagoreïsche geest, en het corpus dat aan Jabir ibn Hayyan wordt toegeschreven, bouwt een wetenschap van de balans die graden aan letters toekent. De derde laag is mystiek: Ibn Arabi (1165-1240) laat in zijn Mekkaanse Openbaringen de 28 letters overeenkomen met de 28 maanhuizen en de graden van het zijn, en de werken die worden toegeschreven aan al-Buni, gestorven in 1225, maken van de letters een gereedschapskist voor talismannen, magische vierkanten en aanroepingen.

De 99 namen van God en hun waarden

De asma al-husna, de schoonste namen van God, zijn de woorden die het vaakst aan de abjad-berekening worden onderworpen. Elke naam heeft een waarde, en devotionele handboeken raden aan een naam zo vaak te reciteren als zijn waarde aangeeft, of dat getal te gebruiken in een gebed of een vierkant. Veel websites schrijven elkaars cijfers over zonder ze te controleren. De waarden hieronder zijn letter voor letter berekend met de oosterse tabel, met het bepaald lidwoord, zoals de namen in de klassieke lijsten staan.

• Controleer elke waarde zelf: schrijf de naam, zoek elke letter op, tel op. De meeste fouten online komen van een vergeten lidwoord of een vergeten letter.
• De basmala geeft 786 in het oosterse systeem; daarom staat 786 voor de basmala op briefhoofden en winkelborden, van Pakistan tot Indonesië.
• De Koran (74:30) zegt ‘daarover zijn er negentien’; het getal 19 fascineert de lettermystici sindsdien, zonder algemeen aanvaarde uitleg.

Magische vierkanten: de wafq en de buduh

Een wafq is een magisch vierkant, een rooster van getallen waarvan de rijen, kolommen en diagonalen hetzelfde totaal geven. De islamitische wereld erfde het vierkant van 3 × 3 van oudere tradities en ontwikkelde vierkanten van orde 4 tot 10 en hoger, zowel uit wiskundige belangstelling als voor talismannen. Het meest verbreid is de buduh: het vierkant van 3 × 3 waarvan rijen, kolommen en diagonalen optellen tot 15, met de even getallen 2, 4, 6 en 8 in de vier hoeken. In letters geschreven lezen die hoeken als ba, dal, waw, ha, vandaar de naam. De buduh werd gegraveerd op ringen, op papier geschreven voor reizigers en zwangere vrouwen en aangebracht op schalen; het is het meest verbreide numerologische voorwerp van de islamitische wereld.

Geometrie, kalligrafie en de schoonheid van het getal

In de islamitische kunst zijn getallen geen symbolische versiering die achteraf wordt toegevoegd: ze zijn de bouwmethode. Sterpatronen worden met passer en liniaal getrokken op 6, 8, 10 of 12 punten, en kalligrafen proportioneerden hun letters op een raster van ruitvormige punten waarvan de alif de eenheid was. De vaak herhaalde bewering dat het Alhambra alle 17 symmetriegroepen van het vlak laat zien, is onder wiskundigen omstreden; zij tellen er 13 tot 17, afhankelijk van hoe ze met kleur omgaan. Het paleis blijft hoe dan ook de rijkste catalogus van zulke patronen die ons is overgeleverd. Zeker is dat de cultuur die de waarde van namen berekende, ook de geometrie van haar muren berekende, en in beide een manier zag om de eenheid zichtbaar te maken in de veelheid.

Modern gebruik en discussies

De abjad is niet verdwenen. Arabische, Perzische en Urdu-boeken nummeren hun inleidingen nog altijd met abjad-letters, zoals westerse boeken dat met Romeinse cijfers doen. Het bahai-geloof, in de negentiende eeuw ontstaan in Iran, bouwde zijn kalender op de waarde van het woord vahid, eenheid, dat 19 waard is: negentien maanden van negentien dagen; het geeft de naam Baha de waarde 9. In de jaren zeventig beweerde de Egyptisch-Amerikaanse biochemicus Rashad Khalifa dat de Koran wiskundig op het getal 19 is gebouwd; zijn methode werd door nagenoeg alle geleerden verworpen zodra zijn tellingen waren nagerekend, maar ze duikt online geregeld weer op. Wie vandaag op ‘Arabische numerologie’ zoekt, wil meestal een van twee dingen: de waarde van een naam, die je met deze pagina met de hand kunt berekenen, of een persoonlijkheidsbeeld in westerse stijl, dat de Arabische traditie nooit heeft ontwikkeld en dat de bronnen niet ondersteunen.

• Abjad-letters nummeren nog altijd de voorwoorden van Arabische en Perzische boeken.
• De bahai-kalender van 19 × 19 dagen komt uit de abjadwaarde van vahid, eenheid.
• Een persoonlijkheid aflezen uit de waarde van een naam is een westerse uitbreiding die in de klassieke bronnen ontbreekt.